- نشریه الکترونیک فرهنگ اسلامی - نشریه شماره 2 فرهنگ انقلاب اسلامی - نگاهی اجمالی به ضعف ها
آرشیو نشریات

دسته بندی

  • نگاهی اجمالی به ضعف ها و قوت های قانون اساسی جدید مصر

  • تعداد بازدید : ۰
    تاریخ انتشار : 21 دی 1394

نگاهی اجمالی به ضعف ها و قوت های قانون اساسی جدید مصر

نگاهی اجمالی به ضعف ها و قوت های قانون اساسی جدید مصر

نگاهی اجمالی به ضعف‌ها و قوت‌های

قانون اساسی جدید مصر

 

آیت‌الله محمدعلی تسخیری

تحلیلگر برجستۀ مسائل جهان اسلام

 

تحقیق دربارۀ قانون اساسی مصر، پژوهشی عادی نیست؛ چراکه اوضاع مصر شناور است و نمی‌توان دراین‌باره همچون پدیده‌ای ثابت صحبت کرد. در زمان رژیم سابق مصر، قانون اساسی وجود داشت؛ اما این قانون در جریان قیام مردم و پس از سقوط رژیم حسنی‌مبارک، اصلاح و به رفراندوم گذاشته شد. در این رفراندوم، ۷۷درصد مردم رای «آری» به قانون اساسی دادند.

بر پایۀ این قانون اساسی اصلاح‌شده، آقای مرسی، رئیس‌جمهور فعلی مصر انتخاب شد. پس از انتخاب رئیس‌جمهور، مجلس مؤسسان منتخب دوباره متن پیشنهادی قانون اساسی را آماده کرد؛ ولی به‌علت اعتراض قوۀ قضائیه و غیرقانونی اعلام‌کردن انتخاب مجلس مؤسسان، این مجلس منحل شد و عملاً متن قانون اساسی مصر زیر سؤال رفت. این تلاش یک بار دیگر تکرار شده و متن قانون اساسی جدید تهیه شد؛ اما بار دیگر قوۀ قضائیه با اشکال‌کردن به مجلس صدنفرۀ تدوین قانون اساسی، آن را زیر سؤال برد. این مقاله با درنظرگرفتن این وضعیت، قانون اساسی جدید مصر را با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مقایسه می‌کند. یادآوری این نکته ضروری است که با روی کار آمدن حکومت نظامی و برکناری رئیس‌جمهور منتخب مردم در مصر، این قانون اساسی دیگر منشأ اثر نیست و اعتباری ندارد.

قانون اساسی جدید مصر دستاورد خیزش ملت مصر و موفقیت آنان در برکناری حسنی‌مبارک است. این انقلاب، در پی امواج بیداری اسلامی که شمال آفریقا و منطقۀ عربی خاورمیانه را در بر گرفت، به ثمر رسید و اخوان‌المسلمین را در این کشور به روی کار آورد. محمد مرسی، رئیس‌جمهور مصر، با وجود مخالفت وابستگان به غرب، در تدوین و به تصویب نهایی رساندن این قانون اساسی، توفیق یافت. توجه به قوت‌ها و ضعف‌های این قانون، تلاشی است که در این مجال به آن پرداخته می‌شود.

بی‌تردید قانون اساسی جدید مصر از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان اولین قانون اساسی اسلامی تدوین‌شده در عصر حاضر نیز تأثیر پذیرفته است. از نکات درخور توجه این است که یکی از اعضای هیئت تدوین‌کنندۀ پیش‌نویس قانون اساسی جدید مصر، آقای دکتر محمدسلیم العوا است که عضو شورای عالی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی است. او اولین شخصیت عربی است که در سال‌های آغازین پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شرحی بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نوشته است.

گفتنی است این حقوق‌دان مسلمان مصری که سمت دبیرکلی اتحادیۀ جهانی علمای مسلمان را به عهده داشت، به‌بهانۀ علاقه به انقلاب اسلامی ایران، کنار گذاشته شد.

 

     Text Box: ضعف‌های قانون اساسی جدید مصر

به نظر می‌رسد قانون اساسی جدید مصر یازده ضعف اساسی دارد:

 

Text Box: 1  مقدمۀ قانون، ضعیف است و نمی‌تواند پایۀ قانون اساسی باشد.

Text Box: 2  روحیۀ ناسیونالیستی بر این قانون حاکم است.

Text Box: 3  تکیه بر وحدت عربی و وحدت منطقۀ نیل در کنار وحدت اسلامی، نابجاست.

Text Box: 4  فرق وظایف و اختیارات مجلس شورا و مجلس نمایندگان واضح نیست.

Text Box: 5  نقش فقها در نظام قانون‌گذاری مصر بسیار کم‌رنگ است.

Text Box: 6  در این قانون، مقام هماهنگ‌کنندۀ قوای سه‌گانه مشخص نیست.

Text Box: 7  شرط عدالت در کاندیداها مطرح نیست.

Text Box: 8  مرجعیت علمی شناخت مذاهب فقهی اهل‌سنت و جماعت مشخص نیست.

Text Box: 9  تکلیف سایر مذاهب اسلامی که پیروانی در مصر دارند، مثل شیعیان اثناعشری و اسماعیلی مشخص نشده و به مذهب فقهی آنان بی‌توجهی شده است.

Text Box: 10  پایه‌های فکری و اعتقادی قانون اساسی مصر کاملاً ذکر نشده است؛ نظیر آنچه در اصل دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی آمده است.

Text Box: 11  معلوم نیست صداوسیمای مصر تابع کدام‌یک از قوای نظام است.

 

     Text Box: قوت‌های قانون اساسی جدید مصر

قوت‌های قانون اساسی جدید مصر را می‌توان به شرح زیر بر شمرد:

 

Text Box: 1  شریعت، یگانه منبع قانون‌گذاری مصر است (مادۀ ۲)؛

Text Box: 2  ملت مصر جزئی از امت عربی و اسلامی است (مادۀ ۴)؛

Text Box: 3  تأکید بر استقلال مصر (مادۀ ۳۱ و ۱۳۷)؛

Text Box: 4  استقلال الأزهر و شیخ آن (مادۀ ۴)؛

Text Box: 5  تکیه بر مردم‌سالاری (مادۀ ۵ و ۶)؛

Text Box: 6  تأکید بر اصل مساوات (مواد ۶ و ۸ و ۳۳ و ۶۳)؛

Text Box: 7  تنوع و تکثر سیاسی و حزبی (مادۀ ۶)؛

Text Box: 8  تأکید بر انتقال مسالمت‌آمیز قدرت (مادۀ ۶)؛

Text Box: 9  تفکیک و استقلال قوا (مادۀ ۶)؛

Text Box: 10  تقسیم قدرت و تعادل و توازن قوای سه‌گانه (مادۀ ۶)؛

Text Box: 11  حکومت قانون (مادۀ ۶)؛

Text Box: 12  احترام به حقوق بشر و آزادی‌های فردی (مادۀ ۶)؛

Text Box: 13  منع تحزیب تفرقه‌آمیز بر اساس تمایزات نژادی و دینی و مذهبی (مادۀ ۶)؛

Text Box: 14  تصریح بر اصل آزادی (مواد ۶ و ۸ و ۳۵ و ۴۳ و...)؛

Text Box: 15  عدالت اجتماعی (مواد ۶‌ و ۸ و ۱۴ و ۲۶ و ۶۳ و ۶۷)؛

Text Box: 16  هم‌بستگی اجتماعی (مواد ۸ و ۱۴)؛

Text Box: 17  حمایت از جان و مال و آبروی مردم (مادۀ ۸)؛

Text Box: 18  حمایت از امنیت مردم (مادۀ ۸)؛

Text Box: 19  تأکید بر برابری فرصت‌ها بدون‌هیچ‌گونه تبعیض (مادۀ ۹)؛

Text Box: 20  حمایت از نهاد خانواده به‌عنوان اساس جامعه بر پایۀ ارزش‌های اسلامی و اخلاقی و ملی (مادۀ ۱۰)؛

Text Box: 21  حمایت از اخلاق و ارزش‌ها و نظم عمومی و تربیت والای مردم براساس ارزش‌های اسلامی، ملی، حقایق علمی و فرهنگی عربی و میراث تاریخی و تمدنی آن‌ها (مادۀ ۱۱)؛

Text Box: 22  حمایت از پایه‌های فرهنگی و تمدنی جامعه (مواد ۱۱ و ۴۶)؛

Text Box: 23  پاسداری از زبان عربی در آموزش علوم و معارف و عربی‌سازی آموزش؛

Text Box: 24  منع هرگونه تبعیض (مادۀ ۱۱)؛

Text Box: 25  توسعه، هدف اقتصاد ملی است (مادۀ ۱۴)؛

Text Box: 26  کشاورزی یکی از پایه‌های اساسی اقتصاد ملی است (مادۀ ۱۵)؛

Text Box: 27  صنعت یکی از پایه‌های اساسی اقتصاد ملی است (مادۀ ۱۷)؛

Text Box: 28  آوردن مالکیت تعاونی در کنار مالکیت‌های خصوصی و عمومی؛

Text Box: 29  حمایت از وقف (با توجه به غارت اوقاف توسط دولت‌های گذشته) (مواد ۲۱‌ و ۲۵ و ۲۱۲)؛

Text Box: 30  تضمین حق کرامت انسانی (مواد ۳۱ و ۳۶ و ۳۷)؛

Text Box: 31  تضمین آزادی‌های فردی (مواد ۳۵ و ۳۸ و ۳۹ و ۴۰ و ۴۱ و ۴۲ و ۴۸)؛

Text Box: 32  تضمین آزادی‌های اعتقادی (مادۀ ۴۳)؛

Text Box: 33  منع اهانت به انبیا؛

Text Box: 34  تضمین آزادی اندیشه و بیان (مواد ۴۵ و ۴۸)؛

Text Box: 35  تضمین آزادی ابتکار (مادۀ ۴۶)؛

Text Box: 36  تشویق علوم و فنون و آداب (مادۀ ۴۶)؛

Text Box: 37  حمایت از اطلاع‌رسانی (مادۀ ۴۷)؛

Text Box: 38  حمایت از آزادی مطبوعات (مواد ۴۸ و ۴۹)؛

Text Box: 39  حمایت از آزادی اجتماعات و تظاهرات (مادۀ ۵۰)؛

Text Box: 40  حمایت از آزادی تشکیل جمعیت‌ها، احزاب، اصناف و اتحادیه‌ها (مواد ۵۱ و ۵۲ و ۵۳)؛

Text Box: 41  مشارکت شهروندان در برنامه‌ریزی عمومی زندگی (مادۀ ۵۵)؛

Text Box: 42  تضمین سلامت همه‌پرسی‌ها و انتخابات (مادۀ ۵۵)؛

Text Box: 43  حمایت از شهروندان در خارج از کشور (مادۀ ۵۶)؛

Text Box: 44  حقوق آموزشی و پژوهشی و هنری (مواد ۵۸ و ۵۹)؛

Text Box: 45  اهتمام به زبان عربی در همۀ مراحل آموزشی (مادۀ ۶۰)؛

Text Box: 46  اهتمام به آموزش‌های اخلاقی و ارزشی (مادۀ ۶۰)؛

Text Box: 47  مبارزه با بی‌سوادی (مادۀ ۶۱)؛

Text Box: 48  تأمین بهداشت و سلامت به‌شکلی عادلانه و مجانی، در فوریت‌های پزشکی (مادۀ ۶۲)؛

Text Box: 49  اهتمام به حق اشتغال به‌طور مساوی و عادلانه (مادۀ ۶۲)؛

Text Box: 50  تکریم شهدا و مجروحان و خانواده‌های آن‌ها (مادۀ ۶۲)؛

Text Box: 51  تأمین بیمه‌های اجتماعی (مواد ۶۵ و ۶۶)؛

Text Box: 52  تأمین نیازهای اولیۀ شهروندان (مسکن، آب سالم، تغذیه و...) (مادۀ ۶۷)؛

Text Box: 53  تأمین محیط سالم (مادۀ ۶۹)؛

Text Box: 54  اهتمام به حقوق کودکان (مادۀ ۷۰)؛

Text Box: 55  اهتمام به شئون جوانان (مادۀ ۷۱)؛

Text Box: 56  اهتمام به حقوق آسیب‌دیدگان جسمی (مادۀ ۷۲)؛

Text Box: 57  منع سوءاستفاده از انسان (مادۀ ۷۳)؛

Text Box: 58  استقلال قوۀ قضائیه (مادۀ ۷۴ و ۱۶۸)؛

Text Box: 59  تسریع در حل‌وفصل دعاوی (مادۀ ۷۵)؛

Text Box: 60  تضمین اشراف قوۀ قضائیه بر امور اداری (مادۀ ۷۵)؛

Text Box: 61  منع دادگاه‌های ویژه (مادۀ ۷۵)؛

Text Box: 62  تنظیم امور دعاوی (مواد ۷۶ و ۷۷ و ۷۸)؛

Text Box: 63  جلوگیری از هرگونه تعدی به حقوق خصوصی یا حقوق بشر (مادۀ ۸۰)؛

Text Box: 64  جلسات مجلس شورا و نمایندگان به‌صورت علنی برگزار می‌شود (مادۀ ۹۳)؛

Text Box: 65  نیروی نظامی حق ورود به مجلسین را ندارد؛ مگر با اجازۀ رئیس مجلس (مادۀ ۱۰۰)؛

Text Box: 66  هیچ مصوبه‌ای در یکی از مجالس، قانونی نخواهد بود؛ مگر با موافقت مجلس دیگر (مادۀ ۱۰۲)؛

Text Box: 67  اعضای مجلسین می‌توانند از نخست‌وزیر یا هریک از وزرا سؤال کنند و او ملزم به پاسخ‌گویی است (مادۀ ۱۰۵)؛

Text Box: 68  رئیس‌جمهور حق انحلال مجلس نمایندگان را ندارد؛ مگر با ذکر دلیل و اخذ موافقت ملت در همه‌پرسی و اگر مردم موافقت نکردند، باید خود استعفا دهد (مادۀ ۱۲۷)؛

Text Box: 69  کاندیدای ریاست‌جمهوری باید تأیید حداقل بیست نفر از اعضای مجلسین یا بیست‌هزار نفر از شهروندان ده استان کشور را به دست آورد؛

Text Box: 70  نخست‌وزیر از حزبی انتخاب می‌شود که اکثریت را تشکیل می‌دهد و درصورت کسب‌نکردن رأی اعتماد نمایندگان، مجلس کسی را انتخاب و به رئیس‌جمهور پیشنهاد می‌کند (مادۀ ۱۳۱)؛

Text Box: 71  همۀ پیمان‌ها و عهدنامه‌ها باید به تأیید دوسوم اعضای مجلسین برسد (مادۀ ۱۴۵)؛

Text Box: 72  دادگاه قانون اساسی مستقل است (مادۀ ۱۷۵)؛

Text Box: 73  شوراهای استان‌ها را مردم انتخاب می‌کنند (مادۀ ۱۸۸)؛

Text Box: 74  این مؤسسات بر امور کشور نظارت می‌کنند: سازمان مبارزه با فساد، دیوان محاسبات، بانک مرکزی (مادۀ ۲۰۳)؛

Text Box: 75  شورای اقتصادی و اجتماعی به‌جهت تحقق مشارکت طبقات اجتماعی در سیاست‌ها تشکیل می‌شود (مادۀ ۲۰۷)؛

Text Box: 76  شورای ملی انتخابات متشکل از دستگاه‌های قضایی تشکیل می‌شود (مادۀ ۲۰۹)؛

Text Box: 77  این هیئت‌های مستقل برای سازمان‌دهی امور تشکیل می‌شوند: هیئت عالی وقف (مادۀ ۲۱۲)، هیئت عالی نگاهداری میراث فرهنگی (مادۀ ۲۱۳)، شورای ملی آموزش و پژوهش علمی (مادۀ ۲۱۴)، شورای ملی تبلیغات رسانه‌ای که تضمین‌کنندۀ آزادی مطبوعات و تبلیغات است (مادۀ ۲۱۵ و ۲۱۶).

 

بدین امید که در آینده، نخبگان انقلابی مصر با حمایت مردم انقلابی این کشور بتوانند ضعف‌های قانون اساسی جدید مصر را برطرف کنند و قوت‌های آن را توسعه بخشند.





حاصل جمع را بنویسید : به اضافه






*حاصل جمع را بنویسید : به اضافه



تعداد بازدید : ۰
تاریخ انتشار : 21 دی 1394

دسته بندی