چند لحظه صبر كنيد ...

چند لحظه صبر كنيد ...
اين کالا به سبد خريد شما اضافه شد
اين کالا را قبلا به سبد خريد خود اضافه کرده ايد
کالا مورد نظر از سبد خريد شما حذف شد
{ STORE_ERROR }
حذف شود؟
« فروشگاه اینترنتی مؤسسه دفتر نشر فرهنگ اسلامی: ارسال رایگان کتاب با پست برای خریدهای بالای 100/000 تومان »
فرم عضویت در نشریه

دسته بندی

  • گفتگو با دکتر محمد هادی همایون

  • تعداد بازدید : ۴۶۱
    تاریخ ثبت : 17 بهمن 1394

گفتگو با دکتر محمد هادی همایون

گفتگو با دکتر محمد هادی همایون


آشنایی با دکتر محمدهادی همایون

تحلیلگر مسائل راهبردی در عرصه فرهنگ

 

 

 

دکتر محمدهادی همایون، رئیس دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع)، معاون آموزشی سابق دانشگاه امام صادق(ع) و معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت دهم است. دکتر همایون درجه دکترای خود را از دانشگاه امام صادق(ع) با عنوان «به ‎سوی الگوی توسعه جهانگردی در فرهنگ اسلامی: مورد جمهوری اسلامی ایران» اخذ کرده است. وی با بررسی آمارهای سازمان تجارت جهانی (WTO) و ابداع فرمول احتساب درآمد واقعی و مازاد صنعت گردشگری، ثابت کرد که صنعت جهانگردی نه تنها سودی نخواهد داشت، بلکه بیش از سود، بر دولت‌ها هزینه تحمیل خواهد کرد و علّت اصلی گسترش آن توسط کشورهای غربی،کسب سود نیست، بلکه آن‌ها سوبسید می‌دهند تا سلطه فرهنگی به دست آورند و تقریباً تمام کشورهای مطرح و مهم گردشگری، دو برابر آنچه از این صنعت به دست می‌آورند، از دست می‌دهند.

دکتر همایون درباره مقوله تمدن نوین اسلامی ـ که از موضوعات مورد اشاره رهبر معظم انقلاب است ـ مطالعات وسیعی داشته‌است. کتاب مفصّل «تاریخ تمدن و مُلک مهدوی» محصول این مطالعات است. دیگر تألیفات او عبارت‌اند از: «تبلیغات، یك واژه در دو حوزه فرهنگی»، «جهانگردی به عنوان یک ارتباط میان‌فرهنگی»، «گذرگاه‌های تبلیغات بازرگانی». دکتر همایون این روزها درگیر تألیف کتاب «مبانی هستی‌شناختی فرهنگ» است. در دفتر ساده و منظّم ایشان، پیرامون سند مهندسی فرهنگی به گفت‌وگو نشستیم.

 

 كتاب‌های منتشر شده

Text Box: 1 تبلیغات: یك واژه در دو حوزه فرهنگی، تهران، مركز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1374. Text Box: 2 جهانگردی به عنوان یک ارتباط میان‌فرهنگی، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، 1384. Text Box: 3 گذرگاههای تبلیغات بازرگانی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، 1388، مشترک با دکتر ناصر باهنر. Text Box: 4 تاریخ تمدن و ملک مهدوی، دانشگاه امام صادق (ع) و پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، 1390. Text Box: 5 تاریخ تمدن و ملک مهدوی، دانشگاه امام صادق (ع) و پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، 1391. تجدید چاپ. Text Box: 6 جهانگردی به عنوان یک ارتباط میان‌فرهنگی، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، 1392، تجدیدچاپ با بیش از 30% تغییر.

 

  مقالات چاپ شده علمی ـ پژوهشی

Text Box: 1 بررسی تطبیقی مسأله امر به معروف و نهی از منکر در آخرالزمان، جمهوری اسلامی ایران، و حکومت جهانی امام عصر (عج)، فصلنامه علمی- پژوهشی انقلاب اسلامی، سال6، ش18، پاییز 1388. مشترک با محمود مطهری‌نیا. Text Box: 2 جهانگردی و وجهه ملی؛ طراحی مدلی مفهومی برای بهسازی وجهه‌ی ملی از طریق جهانگردی در جمهوری اسلامی ایران، دوفصلنامه اندیشه مدیریت راهبردی، سال4، ش2، پاییز و زمستان 1389. مشترک با نادر جعفری. Text Box: 3 غرب و حاکمیت دین: رویکردی تمدنی، فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات فرهنگ- ارتباطات، گواهی پذیرش؛ Text Box: 4 تبیین رابطه مطلوب حکومت و فرهنگ در جمهوری اسلامی ایران، دوفصلنامه علمی – تخصصی مطالعات میان رشته‌ای دین، فرهنگ و ارتباطات، سال 16، شماره پیاپی 35 و 36، بهار-تابستان و پاییز-زمستان 1388. (علمی-پژوهشی از شماره 39)، مشترک با حامد فروزان، نویسنده اول. Text Box: 5 تبیین بنیان‌های نظری حاکم بر ارزش‌های خبری و نظریه استفاده و خشنودی؛ مقدمه‌ای بر مطالعه بومی خبر، دوفصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات میان رشته‌ای دین، فرهنگ و ارتباطات، سال 19، شماره 41، بهار و تابستان 1391. مشترک با محمدصادق نصراللهی، نویسنده دوم. Text Box: 6 جایگاه قانون جامع رسانه‌های همگانی در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات فرهنگ- ارتباطات، سال 13، شماره 51، پاییز 1391. مشترک با محمدصادق نصراللهی، نویسنده اول.

 

  مقالات چاپ شده در مجموعه مقالات

Text Box: 1 حال و آینده رادیو: مجموعه گفت و گو با صاحبنظران رسانه، به کوشش سعیده الفت، تهران، طرح آینده (برای) اداره کل تحقیق و توسعه صدا، شهریور 1383، صص 468-457. 2. Text Box: 2 سیر اندیشه تبلیغ از امام خمینی (ره) تا آیت ‌الله خامنه‌ای، در تعامل دین و ارتباطات، دکتر حسن بشیر، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی با همکاری مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق (ع)، تابستان 1387. Text Box: 3 سیر اندیشه تبلیغ از امام خمینی (ره) تا آیت الله خامنه‌ای، در مطالعات بین‌رشته‌ای سیاست، دین و فرهنگ، دکتر اصغر افتخاری، تهران، دانشگاه امام صادق (ع) با همکاری پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، 1389، صص 529- 511. Text Box: 4 صنعت جهانگردی و فرهنگ توده، در مطالعات بین‌رشته‌ای سیاست، دین و فرهنگ، دکتر اصغر افتخاری، تهران، دانشگاه امام صادق (ع) با همکاری پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، 1389، صص 642- 623. Text Box: 5 هویت تمدنی انقلاب اسلامی ایران و رسالت زمینه‌سازی ظهور، در آفاق تمدنی انقلاب اسلامی، دکتر جلال درخشه، تهران، دانشگاه امام صادق (ع)، 1390. صص 182-151. Text Box: 6 الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت: مبانی هستی‌شناسانه. در سلسله نشستهای تخصصی طراحی نقشه راه در تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. دانشگاه امام صادق (ع). گواهی پذیرش و چاپ.

 

 مقالات چاپ شده علمی- تخصصی و علمی- ترویجی

Text Box: 1 فلسفه تبلیغ از دیدگاه امام خمینی (ره)، مسجد، سال 3 ش 14، خرداد و تیر 1373. Text Box: 2 سیر اندیشه تبلیغ از امام خمینی (ره) تا آیه ا… خامنه ای، مسجد، سال 6 ش 35، آذر و دی 1376. Text Box: 3 جهانگردی و ارتباطات میان فرهنگی، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، ش 6و7، تابستان و پاییز 1377. Text Box: 4 پیامدهای فرهنگی توسعه جهانگردی، اندیشه صادق، ش5، زمستان 1380، صص 77-64. Text Box: 5 تأثیر سلطه جهانی غرب بر جریان جهانگردی در كشورهای اسلامی: با تأكید بر مورد ایران، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، پاییز 1381. Text Box: 6 برداشتی از اندیشه‌های تبلیغی و ارتباطی امام خمینی (ره)، رسانه، سال 18، ش 1، ش پیاپی 69، بهار 1386. Text Box: 7 صنعت جهانگردی و فرهنگ توده، نامه صادق، ش31، بهار و تابستان 1386. Text Box: 8 تجزیه و تحلیل سیستمی فرایند پرورش منابع انسانی در مسجد؛ مطالعه موردی: علل پویایی و حیات مسجد صنعتگران مشهد، مشترک با علی عبداللهی، اندیشه مدیریت، سال اول، ش 2، پاییز و زمستان 1386. Text Box: 9 دین و تمدن در گذار تاریخ: رویکردی راهبردی و تمدنی به مهدویت، نامه پژوهش فرهنگی، سال نهم، دوره سوم، ش1، بهار 1387. Text Box: 10 بازنگری در تعریف تبلیغات بازرگانی مبتنی بر تعالیم اسلامی، فصلنامه علمی-تخصصی مدیر، ش 22و23، تابستان و پاییز 1387. Text Box: 11 درآمدی بر مفهوم و روش سیاستگذاری فرهنگی: درسهایی برای سیاستگذاران، اندیشه مدیریت، سال دوم، ش2، پاییز و زمستان 1387، مشترک با نادر جعفری هفتخوانی. Text Box: 12 سیمای جهانگردی در فرهنگ اسلامی، نامه پژوهش فرهنگی، سال نهم، دوره سوم، ش4، زمستان 1387. Text Box: 13 جایگاه کوفه در نقاط عطف تاریخ، فصلنامه علمی- تخصصی آفاق دین، سال اول، ش4، بهار 1390. مشترک با محمود مطهری‌نیا. Text Box: 14 سیاستگذاری فرهنگی و مدیریت پوشش: مطالعه موردی حجاب، فصلنامه علمی- ترویجی رهیافت انقلاب اسلامی (خط اول)، سال 5، ش 15، تابستان 1390. مشترک با مجتبی ساقینی. Text Box: 15 تبیین رابطه مطلوب حکومت و فرهنگ در جمهوری اسلامی ایران، دوفصلنامه علمی – تخصصی مطالعات میان رشته‌ای دین، فرهنگ و ارتباطات، سال 16، شماره پیاپی 35 و 36، بهار- تابستان و پاییز- زمستان 1388. (علمی- پژوهشی از شماره 39)، مشترک با حامد فروزان، نویسنده اول.

 

 مقالات ارائه شده در همایش‌ها

Text Box: 1 نخستین گام در شناخت تبلیغ، (مشترك با سید جلال چاوشیان، حسین رضی، محمدرضا ملامحمد)، هفتمین كنفرانس اندیشه اسلامی، تهران، بهمن ماه 1367، چاپ در مجموعه مقالات. Text Box: 2 دیدگاههای حضرت امام خمینی (قدس ا… سره) پیرامون تبلیغات، (مشترك با سید جلال چاوشیان، حسین رضی، محمدرضا ملامحمد)، هشتمین كنفرانس اندیشه اسلامی، تهران، بهمن ماه 1368، چاپ در مجموعه مقالات. Text Box: 3 قبسات النور: گزیده‌ای از سخنان حضرت آیه ا… خامنه‌ای پیرامون اهل بیت (ع) و پیروان، (اثر مشترك)، نخستین كنفرانس جهانی اهل بیت (ع)، تهران، خردادماه 1369، چاپ در مجموعه مقالات. Text Box: 4 جهانگردی و ارتباطات میان فرهنگی، نخستین همایش جهانگردی و جمهوری اسلامی ایران، جزیره كیش، اسفندماه 1376، ارائه در جلسات و چاپ در مجموعه مقالات: تهران، سازمان منطقه آزاد كیش، زمستان 1377. Text Box: 5 بازنگری تعریف تبلیغات بازرگانی بر اساس ویژگیهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، نخستین همایش و نمایشگاه صنعت تبلیغات ایران، تهران، اسفندماه 1377، ارائه در جلسات و چاپ در: مجموعه مقالات نخستین همایش و نمایشگاه صنعت تبلیغات ایران، به اهتمام كورش اسعدی بیگی، تهران، اداره كل تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1379، 265-244.

 Text Box: 6 برداشتی از اندیشه‌های تبلیغی و ارتباطی حضرت امام خمینی قدس سره، همایش تبیین اندیشه‌های سیاسی- اجتماعی حضرت امام خمینی (ره)، ساری، اسفندماه 1378. Text Box: 7  الگوی جهانگردی مسلمانان در عصر جهانی‌سازی: جایگاه امت و دعوت اسلامی، شانزدهمین كنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی (جهانشمولی اسلام و جهانی‌سازی)، تهران، اردیبهشت 1382، ارائه در جلسات و چاپ در: جهانشمولی اسلام و جهانی‌سازی (1) مجموعه مقالات، به اهتمام سید طه مرقاتی، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، 1382، صص 371-325. Text Box: 8 جهانگردی در جمهوری اسلامی ایران: میان اقتصاد و فرهنگ، همایش ارتباطات بین‌فرهنگی و سیاست خارجی: رویکردی ایرانی، تهران، 23-22 آذرماه 1384. Text Box: 9 تأملاتی پیرامون كاركردهای دینی جهانگردی در فرهنگ و تمدن اسلامی، همایش بین‌المللی گردشگری كشورهای اسلامی، تهران، خبرگزاری میراث فرهنگی، 14-12 اسفندماه 1385. (در دست چاپ). Text Box: 10 مجموعه مقالات همایش استعمار فرانو: قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، بهار1387، صص 706-699. Text Box: 11 بررسی تطبیقی مراحل و عوامل شکل‌دهنده به دو تمدن غرب و اسلامی معاصر؛ راهکارهایی برای جمهوری اسلامی ایران، همایش تمدن‌شناخت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، پژوهشکده فرهنگ اسلام و ایران، 22-21 اردیبهشت 1390. (در دست چاپ) Text Box: 12 نقش تمدنی جاده ولایت و هجرت امام رضا (علیه السلام) به ایران، همایش جاده ولایت، مشهد مقدس، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، 1389. Text Box: 13 وحدت اسلامی در تجربه علامه قطب‌الدین شیرازی، ارائه شده در همایش بررسی آثار و احوال حکیم قطب‌الدین شیرازی، شیراز، دانشگاه علوم پ.شکی شیراز، 29 و30/9/91.

Text Box: 14 Culture & Communication Studies in Iran: A New Educational Approach, (with H.Razi & N.Bahonar), Presented at: 22nd Scientific Conference and General Assembly of the “International Association for Media and Communication Research”, Singapore, 17-20 July 2000.

 

 

 

 

 

سند مهندسی فرهنگی و

مهندسی فرهنگ کشور

 

 

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
درابتدا خواهشمندم اگر تعریف یا تعاریف ابتدایی در خصوص مفهوم مهندسی فرهنگی مدنظرتان هست، ازجمله تعریف آن در جامعه ایران، چیستی و چرایی طرح این مفهوم، خاستگاه آن و اینکه اساساً این مفهوم از چه زمانی و در پاسخ به چه ضرورتی ایجادشد، توضیح بفرمایید.

بسم الله الرحمن الرحیم. الآن که داریم خدمت شما صحبت می‌کنیم، یک اصل بر صحبت ما حاکم است و آن اینکه سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور تصویب شده‌است؛ پس حتی وقتی داریم وارد تعاریف می‌شویم، باید قاعدتاً به تعاریفی که در آنجا مورد توافق قرار گرفته استناد کنیم.

به طور کلی تفاوتی بین مهندسی فرهنگی و مهندسی فرهنگ وجود دارد. فکر می‌کنم این گفت‌وگو بیشتر حول محور مهندسی فرهنگی باشد تا مهندسی فرهنگ. مهندسی فرهنگ به نظامات درونی خود حوزه فرهنگ توجه دارد و هدف از پرداختن به آن، چینش عناصر و ابعاد حوزه فرهنگ است؛ به نحوی که بهترین بازدهی را داشته باشند، ولی حوزه کاری مهندسی فرهنگی سطح کلّی زندگی ما و جامعه ماست؛ در آن، نظامات متعدّدی تعریف می‌شود و فرض بر این است که چینش آن نظامات در کنار هم (از جمله، نظامات اقتصادی، سیاسی و...) باید رویکرد فرهنگی داشته باشد؛ یعنی فرهنگ باید این نظامات را کنار هم بچیند، معنادار کند و روابط این حوزه‌های متعدد را تبیین کند. این موضوعِ مهم و حساسی است. در سند مهندسی فرهنگی هم به این موارد پرداخته شده‌است.

به هرحال، انقلاب اسلامی ایران در اصل یک انقلاب فرهنگی بوده وبعد از گذشت سی‌وچند سال، بیش از آنکه در حوزه فرهنگ پیشتازی داشته باشیم، حوزه سیاستمان پیشتاز است. بالاخره یک جایی فرهنگ باید بیاید و در زمینه مسائل اجتماعی و سایر حوزه‌های جامعه نقشش را ایفا کند. این موضوع می‌شود مهندسی فرهنگی. در عین حال برای اینکه فرهنگ بتواند بقیه حوزه‌های جامعه و زندگی اجتماعی را مهندسی کند، اول باید خودش مهندسی شده باشد و این موضوعِ مهندسی فرهنگ است.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
متولی تصویب، نظارت و تحقق این سند کیست؟

مشخصاً شورای عالی انقلاب فرهنگی. خطاب رهبری به شورای عالی انقلاب فرهنگی به عنوان قرارگاه فرهنگی در مورد همین ماجرا بوده‌است. در واقع در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، روی سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور چند سال کار شده و طیّ جلسات متعدّد و یک دوره طولانیِ طرحِ در صحن شورا، نهایتاً در تاریخ 15/12/91 به تصویب رسیده و شورای عالی انقلاب فرهنگی مشخصاً مسئول این سند است.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
آیا مهندسی فرهنگی صرفاً در سطح اجتماعی موضوعیت دارد یا بخش‌های مختلف،سازمانها وخانواده‌ها نیز می‌توانند موضوع آن باشند؟

بله، سند در حوزه فرهنگ به طور عام و کلّی وارد شده و صحبت کرده‌است. به طور کلّی اگر بخواهیم ساختار سند را با هم مرور کنیم، پس از طرح کلیّاتی در مورد تعاریف و این مسائل در فصل اول، فصل دوم پیرامون مبانی، ارزش‌ها و اصول بحث کرده‌است. حتی کسانی هم که منتقد سند هستند، این قسمت را نقد نکرده‌اند و این شاید به خاطر این است که روی این قسمت کار بیشتری انجام گرفته‌است. در فصل سوم در تناظر با چشم انداز کلّی کشور، چشم‌انداز فرهنگی تدوین شده، در فصل چهارم اهداف فرهنگی بیان شده، فصل پنجم اولویت‌های فرهنگی است و فصل ششم راهبردها و اقداماتی است که باید انجام شود. یک فصل هفتم بسیار کوتاه هم دارد که چارچوب نهادی نظام فرهنگی کشور را بیان کرده و آنجا سیاست‌گذاری اجرایی و راهبردی تحقق نقشه مهندسی فرهنگی کشور به ستادی سپرده شده که ستاد راهبری اجرای نقشه است. بعداً ارکان و اعضا و روش کار آن ستاد هم تصویب شد و الآن سند آماده اجراست.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
به نظر شما این سند چه‌قدر می‌تواند وافی به مقصود باشد؟ آیا این سند می‌تواند جایگاهی تأثیرگذار در تحولات فضای فرهنگی کشور داشته باشد؟

شما از ارزش اجرایی سند سؤال می‌کنید؟

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
بله.

اجازه بدهید من این مسئله را از دو سوی سند نگاه کنم، به تعبیری پیرامون دو سوی اول و آخر سند می‌خواهم اشاراتی داشته باشم. یک سوی اولیّه و بنیادی سند، ضعف داشته‌های علمی ما در حوزه فرهنگ در نظام دانشگاهی و حوزوی ماست. وقتی شما هنوز مطالعاتتان ـ مطالعات متناسب با آموزه‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی را عرض می‌کنم ـ در دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه به اندازه‌ای دست‌پُرکن نشده که بتوان در این نوع سند‌ها و کار‌های جدّی حوزه برنامه‌ریزی سرازیرش کرد، طبیعتاً ضعفی بر کل سند حاکم می‌شود که مربوط به تهیه‌کنندگان سند نیست؛ مربوط به امثال ما دانشگاهیان و حوزویان است که در عرصه کار علمی، باید بیش از این به چنین مسائل و موضوعاتی می‌پرداختیم و متأسفانه تا الآن نپرداختیم. این یک بخش از ماجراست. در عین‌حال، پیش از این عرض کردم که با همه این اوصاف، نقطه قوت سند همین قسمت‌هاست؛ چراکه اکثر استادان دانشگاه‌ها در جریان تدوین و آماده‌سازی سند بودند و لذا به نظر می‌رسد این قسمت، اجمالاً پُربار است.

مسئله اصلی ما سوی آخر سند است که سؤال شما معطوف به آن است. آیا این سند کاملاً ما را به لبه تیز اجرا و عملیات می‌رساندیا نه؟ ظاهراً نقدهایی که شده و بعضاً هم پذیرفته شده، می‌خواهد همین نقطه ضعف را نشان دهد. معجزه سند در فصل هفتم آن است؛ آنجا که وارد چارچوب نهادی نظام فرهنگی کشور می‌شود. اصل معجزه باید آنجا اتفاق می‌افتاده که در سند معلوم بشود بالاخره این آشفتگی دستگاه‌ها چه خواهد شد و چه کسی باید چه کاری انجام دهد و چه مسئولیتی داشته باشد. که این کار به آن ستاد راهبری که ذکر شد، سپرده شده و لذا ما چاره‌ای نداریم جز اینکه این مقدار از سند را به عنوان یک سند چشم انداز راهبردی که روشن‌کننده مسیر است، بپذیریم و در مورد آن قسمت که قرار بوده عملیات انجام دهد و کار اصلی را محقق سازد، همچنان منتظر بمانیم و ببینیم آن ستاد چه خواهد کرد.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
در مورد اینکه پیشوند مهندسی را برای فرهنگی انتخاب کرده‌اند و به اصطلاح می‌گوییم «مهندسی فرهنگی»، آیا هدف و رویکرد خاصی مدنظر بوده‌است؟ آیا دید تجربی به ماجرا حاکم است؟

همان موقع هم که مقام معظّم رهبری این اصطلاح را وضع کردند، این بحث مطرح شد که «آیا اصلاً فرهنگ قابل مهندسی هست؟» آیا این یک بازگشت به ادبیات اولیه عرصه فرهنگ نیست؟ آیا اساساً دولت نقشی دارد که بخواهد برای فرهنگ مهندسی‌ای داشته باشد؟... و از این قبیل سؤالات. به هرحال ما یک مسئله اساسی داریم که اخیراً هم دوباره در سطح کشور مطرح شده و آن این است که دولت در قبال مسائل فرهنگی مردم وظیفه دارد یا نه؟ باید اقداماتی انجام بدهد یا نه؟ در طیفی که از مداخله حداکثری دولت تا برکنار ماندن دولت از کل عرصه فرهنگ مواضع و نظرات متفاوتی وجود دارد ـ و ممکن است هرکس یک جای این طیف و پیوستار قرار بگیرد ـ نظریه‌ی صحیح واقعاً چیست؟

به هرحال موضِع ما موضعِ دخالتِ دولت است. دولت وظیفه دارد که در عرصه فرهنگ ورود کند. البته وظیفه هدایت دارد، به تعبیر رهبری وظیفه باغبانی دارد؛ مثل باغبانی که آب را می‌رساند پای گیاه تا گیاه رشد کند، حفاظتش می‌کند، هرسش می‌کند و هرکار دیگری انجام می‌دهد که این گیاه خوب بالا بیاید و راست قامت شود؛ هرچند در رشد این گیاه هزاران عامل دیگر دخیل است. دولت نیز در قبال فرهنگ و مسائل فرهنگی چنین نقش و وظیفه‌ای دارد؛ نمی‌تواند بگوید که من در قبال فرهنگ مردم مسئول نیستم. این مجموعه اندیشه‌ای به عنوان مهندسی در نظر گرفته می‌شود؛ چون از این راه است که دولت می‌تواند وارد حوزه فرهنگ شود.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
ما وارد عصر اطلاعات و دانایی شده‌ایم. این عصر چه دلالت‌هایی برای مهندسی فرهنگی کشور دارد؟

من قبول ندارم که ما وارد عصر ارتباطات و دانایی شده‌ایم. این‌ها ادعاهای است تمدن غرب است برای اینکه خودش را زنده نشان دهد. آن چیزی که به عنوان ارتباط و دانایی تلقی می‌شود، اتفاقاً عدم ارتباط و عدم دانایی است. ما در آن عرصه‌ها هر روز داریم بی‌ارتباط‌تر می‌شویم و من اصلاً ارتباطات و دانایی را این‌گونه که معمولاً مطرح می‌کنند، نمی‌بینم.

بله، رگه‌هایی از ارتباطات واقعی در جریان بیداری اسلامی و جلو رفتن انقلاب اسلامی دیده می‌شود که آن‌ها خیلی خیلی امیدوار کننده است. شکی نیست که در حوزه تغییرات و تحولات فرهنگی وحتی عمیق تر از آن، در حوزه تحولات تمدنی، اگر بخواهیم تحول و اصلاحی ایجاد کنیم، باید سه مؤلفه افراد، برنامه‌ها و ساختار‌ها را با هم جلو ببریم. اگر بخواهیم ساختاری را متحول کنیم، اما به موازات آن، به فکر تحول افراد و برنامه‌ها نباشیم، مسلماً توفیقی نخواهیم داشت. به همین ترتیب اگر بخواهیم افراد را متحول کنیم و برنامه‌ای برای تحول برنامه‌ها و ساختارها نداشته باشیم، کاری از پیش نخواهیم برد.

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
به نظر جناب‌عالی، امثال سند مهندسی فرهنگی و این قبیل کارها که می‌خواهند چشم‌اندازی برای تحولات عرصه فرهنگ ترسیم کنند و بر اساس آن تصمیماتی بگیرند، برنامه‌هایی تصویب کنند، ساختارهایی ایجاد کنند یا شاید نهاد‌های جدیدی ابداع و تأسیس کنند، تا چه حد می‌توانند موفق باشند؟ حداقل در این مثال سند مهندسی فرهنگی، این سند که سال 91 تصویب شده‌است و کمتر از دوسال از تصویب آن می‌گذرد، به نظر شما چه‌قدر موفق بوده‌است؟

من اولاً چاره‌ای ندارم جز اینکه این فرمایش شما را خیلی تأیید کنم! چراکه مطابق آنچه شما گفتید، موضوع نیروی انسانی، موضوع ساختار، موضوع قوانین و برنامه‌ها، موضوع بودجه، همه و همه موضوعات مهمی است که باید با هم و به موازات هم جلو بروند و تا همه به سطحی نرسیده‌باشند، اتفاقی نمی‌افتد، ولی یک مسئله هست و آن اینکه بعضی وقت‌ها اگرچه ممکن است توفیق در هرکدام از این حوزه‌ها اندک باشد، ولی ناهماهنگی بین همین سطوحِ اندک وجود دارد. الآن به نظر می‌رسد که ما در عرصه دولت یک گستردگی سازمانی داریم که البته به آشفتگی منجر شده‌است. از آن سو، در عرصه مردم یک اقبال و ورود جدّی به عرصه فرهنگ داریم و این تابع ساختار وبرنامه نیست. پس نیروی انسانی و لوازمی که باید یک سازمان یا یک فرد به پشتوانه آن‌ها عمل کند، اجمالاً وجود دارد، ولی از آن طرف، ساختار، سازمان و برنامه‌اش شکل نگرفته. پس شما باید برنامه و ساختار را یک قدم جلو ببرید و به افراد برسانید.

ولی اگر بخواهید به طور واقعی در این عرصه از من بپرسید، عرض می‌کنم که ما حتی از نظر اندازه نیروی انسانی هم هنوز بسیار بسیار کار داریم و عقب هستیم. نیروی انسانی‌ای که عرض می‌کنم، اعم از فرد و ساختار و سازمان است. به هرحال این مقدار که در عرصه فرد و نیروی انسانی و سرمایه انسانی جلو رفتیم، پاسخ ساختاری مناسب خود را پیدا نکرده و امیدواریم که نقشه بتواند حداقل این مقدار را درست کند. ما نیروهای به درد بخور، دغدغه‌مند و جدّی در عرصه فرهنگ داریم که به عنوان مسئولان سازمان‌های فرهنگی یا فعّالان فرهنگی، دارند در کشور کار می‌کنند. در عین‌حال این آشفتگی سازمانی که در عرصه فرهنگ وجود دارد، در بهترین حالت به آن‌ها اجازه داده که کار همدیگر را خنثی کنند! این، مسئله مهمی است.

پس ما به این نقشه و به این سند نیاز داریم. به آن نگاشت نهادی بسیار بسیار نیازمندیم که به ما بگوید در این چالش سازمانی و برنامه‌ای، چه کسی باید چه بکند. ولی در مرحله بعد، حتماً با موضوع نیروی انسانی متخصص حوزه فرهنگ، نیروی تراز فرهنگ انقلاب اسلامی مواجه خواهیم شد. بعدها برای آن هم باید فکری شود.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
شما مشخصاً پیشنهادی برای این قضیه دارید؟ به تعبیر گویاتر، اگر شما خودتان جزو تصویب‌کنندگان سند بودید، دقیقاً همین سند را که پیش روی ماست تصویب می‌کردید یا پیشنهادهای دیگری داشتید؟

من در کار اجرایی، یک اصل دارم و آن این است که باید راه افتاد و بالاخره کار را از یک جایی شروع کرد. تا موقعی که شما ترمز می‌کنید و اجازه نمی‌دهید که کار انجام شود، عملاً حسن و عیب کار خودش را نشان نمی‌دهد. باید اجازه بدهیم که کار راه بیفتد. ما الآن در مرحله‌ای هستیم که سند داریم. تا چند سال پیش همین سند را هم نداشتیم. تا چند سال قبلش حتی اراده تولید سند هم نبود. پس داریم جلو می‌رویم. چون داریم جلو می‌رویم، پس باید سند را اجرا کنیم. اگر سند را اجرا کردیم، عیب و ایراد‌های خودش را دقیق و واقعی نشان می‌دهد. فعلاً ما داریم همین‌طوری روی کاغذ حرف می‌زنیم.

در عمل باید اجازه داد که سند اجرا بشود. سند که اجرا شد، حتماً بی‌عیب و نقص نخواهد بود و کار من و امثال من هم رصد، نظارت و پشتیبانی محتوایی است. باید دست در دست هم بدهیم تا این نقاط عیب ونقص را در صیرورت سند مهندسی فرهنگی بهتر بشناسیم و مرتفع سازیم. به نظر می‌رسد که این سازوکار که یک ستاد راهبری بالای سر کار باشد و خودش هم برای سیاست گذاری کلان کار نظارت را انجام بدهد، سازوکار خوبی است. خب قاعدتاً این سازوکار باید بتواند خودش را درمان و اشکالات خودش را رفع و بازسازی کند و دوباره ادامه حیات بدهد.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
یعنی شما همه چیز را به این ستاد راهبری که تشکیل شده برمی‌گردانید؟

سند این‌جور می‌گوید. سند در واقع از یک سری کلیّات شروع کرده و بعد اصل ماجرا را به آن ستاد راهبری سپرده؛ پس ما هم باید صبر کنیم ببینیم آن ستاد راهبری چه خواهد کرد.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
و اگر نتوانست؟! اگربعد از 10 سال آن ستاد راهبری از لحاظ اجرایی و ساختاری نتوانست کاری انجام دهد چه؟

آن موقع باید نشست و آسیب‌شناسی کرد ببینیم این اشکال از کجا درست شده‌است!

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
اینکه ما در کشور ده‌ها دستگاه فرهنگی داریم؛ با این تجربه که حتی اگر با نیرویی قوی‌تر از این سند و از لایه‌های بالاتر نظام به این سازمان‌ها ابلاغ شود ـ مشابه آنچه در این چندسال بعد از انقلاب بارها دیده ایم ـ در این‌ها حرکتی ایجاد نشده‌است. نهایت حرکت و تحول ما در این زمینه این بوده که این سازمان‌ها روز به روز از لحاظ حجم و طول عریض‌تر و طویل‌تر شده‌اند.

          از آن طرف روز به روز وضع فرهنگی حادتر شده‌است! از طرفی هم می‌بینیم همه مسائل به همین قضیه فرهنگ برمی‌گردد؛ یعنی اگر در اقتصاد، سیاست یا اجتماع هم مشکلی ایجاد شده، همگی به مشکلات فرهنگ برمی‌گردد. فی‌الجمله با این توصیفات، به نظر شما کارآیی این سند در چه حدی است؟

چند تا شرط یا به تعبیر بهتر، چند پیش‌نیاز دارد. حل مسائل فرهنگی کشور معطوف به ماجرای سند مهندسی فرهنگی، اولین شرطش همانی است که عرض کردم: ما نباید کار علمی دانشگاه و حوزه‌ها را رها کنیم. سند به‌شدت به آن نیازمند است. اگرچه الآن تصویب شده‌است، ولی هرچه جلوتر می‌رود، باید دست آن از لحاظ کار علمی پر باشد.

پیش‌نیاز دوم بحثی است که بین همین فرمایش شما با هم درباره آن صحبت کردیم؛ آن هم حوزه نیروی انسانی است. ما در تربیت نیروی انسانی بسیار بسیار نیازمندیم و باید کار کنیم. اگر نیروی انسانی مناسب این ماجرا تربیت نشود، اگر ما همه همت و تلاش خود را معطوف به ساختارها و برنامه‌ها و از این دست مسائل کنیم و از مقوله‌ی افراد و نیروی انسانی بازبمانیم، سند فرهنگی ابتر خواهد ماند. سوم، میزان جدیّتی است که اهل اجرای این سند، یعنی ستاد راهبردی باید داشته باشند و آن این است که واقعاً بخواهند شورا را به عنوان قرارگاه اصلی فرهنگی کشور راه‌اندازی کنند و بر اساس همین عمل کنند. طبیعتاً یکی از مهم‌ترین کارها همان بحث آشفتگی دستگاه‌های فرهنگی است که بالاخره یک جایی باید این وضعیت سامان یابد.

فکر می‌کنم که جزء وظایف اولیه این ستاد همین باشد که بالاخره این کاروان و ناوگانی که درست شده و عرصه فرهنگ را مدیریت می‌کند را به جایی برساند. ما از دل اصلاح دستگاه‌های فرهنگی می‌توانیم توقع داشته باشیم که مسائل‌مان، شاخص‌هایمان، برنامه‌هایمان و استراتژی‌هایمان همه بیرون بیاید و اجرا شود. فکر می‌کنم این سه پیش‌نیاز ضروری است؛ چه بخواهید فوری نگاه کنید و چه دیدگاهی بلند‌مدت داشته باشید.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
مبحث دیگر اینکه در آن تمدن آرمانی و ایده‌آل اسلامی که برای خود تصور می‌کنیم یا در آن تجربه موفق گذشته که در حوزه‌های ارتباطات، فرهنگ و تعاملات اجتماعی داشته‌ایم، نقطه اصلی تمرکز و رمز موفقیتمان را بحث‌های مردمی می‌دانیم؛ یعنی آن چیزی که در حوزه فرهنگ یا در حوزه بحث‌های تمدنی و اجتماعی جوشش و حرکتی ایجاد کرده ـ اگر حرکتی بوده ـ برخاسته از متن مردم بوده و ظاهراً آن چیزی که الآن نیز ایده‌آل ماست، همین مقوله است.

          یعنی منتظریم که در عرصه فرهنگ از دل مردم یک جوشش و حرکتی ایجاد شود؛ همان‌گونه که در عرصه سیاسی، حرکت‌های تأثیرگذار انقلاب اسلامی برخاسته از لایه‌های مردمی بوده و هست. این قضیه در این سند چگونه دیده شده‌است؟ آیا این سند صرفاً برای تعدادی سازمان و نهاد که از ویژگی‌های آن‌ها بحث شد و شما هم توضیح دادید وضع شده یا اینکه به این قضیه هم نگاه دارد؟

این را بیشتر از خود تکمیلکنندگان سند باید پرسید، ولی به نظر می‌رسد که سند چشم‌انداز خودش را حتی بیش از این در نظر گرفته؛ یعنی موضوع را به جهان اسلام و کشور‌های منطقه و حتی ملل و کشور هایی که پیوند‌های سیاسی ـ فرهنگی قابل توجهی با نظام جمهوری اسلامی دارند هم کشانده‌است؛ یعنی عرصه را یک عرصه بین‌المللی می‌بیند. پس می‌توانیم بگوییم که گروه‌های فرهنگی در کشور‌های دیگر هم باید مخاطب این سند باشند.

درباره اینکه این سند توانسته این ادعا را کامل پوشش دهد، همان‌گونه که در تحلیل‌های قبلی هم گفتیم، سند یک جایی متوقف شده که این توقف باید شکسته شود. سند باید مسیر تکاملی خودش را ادامه دهد؛ هم در سطح مردمی کردن جریان فرهنگی و هم در سطح بین‌المللی کردن و جهانی کردن آن. این‌ها چیزهایی است که قاعدتاً باید منتظر ماند و دید که ستاد راهبری برای آن چه نقشه‌ای خواهد داشت، ولی در اصلِ اینکه در نهایت، مردم موتور محرک جریان فرهنگ هستند و دولت وظیفه هدایت و نظارت دارد، شکی نیست.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
ارزیابی شما از شورای انقلاب فرهنگی در این چند سال بعد از انقلاب چه بوده‌است؟ آیا در دوره‌ای توانسته تحولی ایجاد کند؟

شورا را اگر نخواهید از آن عکس بگیرید و به شکل یک فیلم بررسی کنید، سیری داشته‌است. طبیعی است که در یک دوره طولانی، رضایتی از عملکرد شورا وجود نداشته‌است. توقعی که ما از قرارگاه اصلی فرهنگی کشور داریم، در کشوری که انقلاب اسلامی آن انقلاب فرهنگی هست، قطعاً بالاتر از این بوده و هنوز هم بالاتر از این است. اینکه آیا شورا دارد اندک اندک از آن ـ به تعبیری ـ خواب طولانی بیدار می‌شود، به نظر می‌رسد در حال اتفاق افتادن است. همین تدوین سند مهندسی فرهنگی و چند سند دیگری که در شورا بررسی شده، نشان می‌دهد که شورا کم‌کم دارد به سمت موضوعات فرهنگی می‌رود.

ولی آیا این سرعت با آنچه بیرون از شورا در سطح جامعه، چه جامعه داخلی خودمان و چه جامعه در سطح بین‌الملل اتفاق می‌افتد، متناسب است؟ نه! قطعاً ما باید سرعتمان را خیلی بالاتر از این ببریم. یک قسمت از آن در گرو تقویت دبیرخانه است، یک قسمت در گرو شورا و صحن شوراست، یک بخش از ماجرا به رابطه ریاست شورا ـ که رئیس‌جمهور باشد ـ با شورای عالی انقلاب فرهنگی و بقیه اعضا برمی‌گردد، به تمام‌وقت بودن اعضا در جریان امور شورای عالی انقلاب فرهنگی، روابطی که شورای عالی انقلاب فرهنگی با دانشگاه‌ها و مراکز علمی و حوزه‌های علمیه و پژوهشگاه‌ها باید برقرار کند... و از این دست موضوعات. معمولاً بارها شمارش شده که در شورای عالی انقلاب فرهنگی چه نقاط قوت و چه نقاط ضعفی وجود دارد و چه اتفاقاتی باید بیفتد.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
شما خودتان پیشنهادی دارید؟

یکی از دانشجویان دانشگاه امام صادق(ع) پایان‌نامه‌ای در این موضوع دارد که از آن دفاع کرده‌است. من آن پایان‌نامه را هنوز قابل طرح و پاسخگوی این مسئله می‌دانم. پیشنهادهایی که در آن پایان‌نامه داده شده، پیشنهادهای بسیار خوبی است، ولی عمدتاً همین سرفصل‌هایی بود که عرض کردم. عنوان پایان‌نامه «وحدت مدیریت در شورای عالی انقلاب فرهنگی یا در عرصه فرهنگِ مورد مطالعه شورای عالی انقلاب فرهنگی» است.

 

Text Box: فرهنگ
 اسـلامی
باتشکر از لطف و عنایت شما و سپاس به خاطر وقتی که در اختیار ما قرار دادید.

خواهش می‏کنم، ان‌شاءالله موفق و مؤیّد باشید.

 





حاصل جمع را بنویسید : به اضافه






*حاصل جمع را بنویسید : به اضافه



تعداد بازدید : ۴۶۱
تاریخ ثبت : 17 بهمن 1394

دسته بندی